عبد الصبور شاهين ( مترجم : سيد حسين سيدى )
43
تاريخ القرآن ( تاريخ قرآن ) ( فارسى )
صلى اللّه عليه [ و آله ] و سلم - با خواندن و نوشتن تأييد مىكند . وى مىگويد : « به بيان زيباى استاد بلاشر بنگريد : مىتوان انديشهء آشنايى وى [ محمد ( ص ) ] به اين فن [ كتابت و قرائت ] را با ملاحظهاى ديگر تأييد كرد و آن ، اين كه : سورههاى نخستينى كه به محمد [ ص ] وحى شدهاند ، به ستايش قلم و خواندن پرداختهاند و اين امرى است كه براى يك امّىّ ( به نظر دكتر مندور جاهل ) انتظار نمىرود . [ دكتر مندور ] بدون اين كه متوجه اين سخن شود ، سخن استادش را از طرفى نقض مىكند و گويى تفسير استادش از فعل امر « اقرأ » يعنى ( بيم ده يا تبليغ كن ) را نخوانده است تا براى آن دليلى بياورد . از طرف ديگر گويى وحى مشروط به انتظار پيامبر [ ص ] است تا پاىبند به حدود شناخت وى باشد و از آن حدود هم تجاوز ننمايد . امّا راى ما كه در اين مسأله به آن اطمينان داريم ، مبتنى بر دو حقيقت است : 1 ) صحابه با حالات و ويژگيهاى پيامبر [ ص ] آشنا بودند و در كتابهاى حجيم سيره از آن سخن گفتهاند . چگونه آنها به جزئيات زندگى روزمره و حتى امور ساده مىپرداختند ولى اين نكته را يادآور نمىشدند كه وى با خواندن و نوشتن آشنا بوده است ؟ آيا اين دليلى بر اين امر نيست كه پيامبر [ ص ] با قرائت و كتابت آشنا نبوده است ؟ 2 ) پيامبر - صلى اللّه عليه [ و آله ] و سلم - نسبت به كتابت وحى و ثبت آن ، چه با كتابت و چه با حفظ كردن ، در هنگام نزول ، بسيار توجه داشتند و روند ثبت متن [ قرآن ] با دو وسيلهء [ كتابت و حفظ ] به طور همزمان يا به وسيلهء يكى در غياب ديگرى ، صورت مىگرفت . گاهى پيامبر [ ص ] به حافظان ، قرآن را تعليم مىداد و نوشتن را به كسانى واگذار مىكرد كه از امر كتابت به خوبى بر مىآمدند . حال اگر ايشان از عهدهء كتابت بر مىآمدند ، هرگز در غياب نويسنده ، به خود ترديد راه نمىدادند كه ننويسند ؛ به ويژه در نيمههاى شب . امّا پيامبر - صلى اللّه عليه [ و آله ] و سلم - در چنين وضعى - به طور خاص - و در ديگر اوضاع و شرايط - به طور كلّى - به حفظ كردن تكيه مىكردند . اخبار فراوانى در اين باره آمده است ، از جمله اين كه : قرآن را به حافظه مىسپردند و براى خود مىخواندند . عبد اللّه بن مغفل مىگويد : « در روز فتح مكّه پيامبر - صلى اللّه عليه [ و آله ] و سلم را ديدم كه بر بالاى شترش سورهء فتح را مىخواند » . وى بر اصحابش قرآن مىخواند ، چنان كه انس [ بن مالك ] مىگويد : « پيامبر - صلى اللّه عليه [ و آله ] و سلم - به ابىّ بن كعب فرمودند :